“Topuqdan aşağı” əlillik dərəcələri: Günah kimdədi? – VIDEO

by Aztoday Xəbər Portalı

Son günlərdə sosial şəbəkələrdə əlillik dərəcəsinin düzgün təyin edilməməsi ilə bağlı məlumatlar yayılıb. Məlumatlarda qeyd olunur ki, xüsusilə Vətən müharibəsi qazilərinin əlillik təyinatı doğru aparılmır. Belə ki, ayağı dizdən aşağı amputasiya olunmuş qazinin 3-cü qrup əlil sayılması cəmiyyət tərəfindən narazılqla qarşılanır.

İnsanlar bu cür təyinatlarla bağlı Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyini (ƏƏSMN) günahlandırırlar. Lakin əlilliyin təyin edilməsi ilə bağlı qaydalarla tanış olanda məlum olur ki, bu prosesdə ƏƏSMN yalnız icraçı qurumdu. Əlilliyin təyin edilməsi norma və qaydalarını Nazirlər Kabineti müəyyənləşdirib.

Bəs əlillik dərəcəsi hansı meyarlar və qaydalar əsasında aparılır?

Bakupost.az xəbər verir ki, Nazirlər Kabinetinin qəbul etdiyi qərara əsasən, vətəndaşın – fərqi yoxdur, müharibə iştirakçısı, yaxud digərlərinin amputasiya olunmuş ayağı dizdən aşağıdırsa, 3-cü qrup, dizdən yuxarıdırsa, 2-ci qrup, hər iki ayağı amputasiya olunubsa, 1-ci qrup əlil sayılır. Bu isə şəxsin tibbi-sosial ekspertiza müayinəsindən keçirilərək, “Əlilliyin və uşaqların sağlamlıq imkanları məhdudluğunun qarşısının alınması, əlillərin və sağlamlıq imkanları məhdud uşaqların reabilitasiyası və sosial müdafiəsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq anadangəlmə, xəstəlikdən və ya xəsarətdən yaranan əqli və ya fiziki qüsurlar nəticəsində həyat fəaliyyətinin məhdudlaşması haqqında müvafiq qərar çıxarılması yolu ilə müəyyən olunur. Əlillik və ya 18 yaşınadək uşaqların sağlamlıq imkanlarının məhdudluğu barədə qərar klinik, psixoloji, sosial-məişət, peşə amillərinin və şəxsin reabilitasiya potensialının kompleks halda qiymətləndirilməsinə əsaslanır. Bu zaman xəstəliyin xarakteri, funksiyaların pozulma dərəcəsi, müalicənin və reabilitasiya tədbirlərinin səmərəliliyi, orqanizmin kompensator (əvəzetmə) mexanizmlərinin vəziyyəti, klinik və əmək proqnozları, sosial uyğunlaşma (adaptasiya) imkanları, sosial yardıma və müdafiəyə ehtiyacı olması, əmək şəraiti, işinin mahiyyəti, peşə hazırlığı və yaşı nəzərə alınır.

Tibbi-sosial ekspert komissiyaları tərəfindən birinci, ikinci və üçüncü dərəcə əlillik və 18 yaşınadək uşaqlara münasibətdə sağlamlıq imkanlarının məhdudluğu müəyyən olunur.

Birinci dərəcə əlillik – xəstəlik, travma və ya anadangəlmə qüsurlar nəticəsində orqanizmin həyat fəaliyyətinin (təhsilalma, ünsiyyət, sosial uyğunlaşma, öz davranışına nəzarətetmə, hərəkətetmə, özünə xidmətetmə, əmək fəaliyyəti) elə kəskin məhdudlaşması hallarında təyin edilir ki, həmin xəstənin kənar şəxsin yardım və ya qulluğuna daimi ehtiyacı olsun. Birinci dərəcə əlillik aşağıdakı hallarda təyin edilir:

-qan dövranının üçüncü dərəcəli xroniki çatışmazlığı;
-talassemiya-homoziqot böyük talassemiya, güclü və tez-tez təkrar olunan hemolitik sindrom;
– üçüncü dərəcəli ağciyər-ürək çatışmazlığı dekompensasiya mərhələsi;
-xroniki böyrək çatışmazlığının terminal mərhələsi;
-xroniki qaraciyər çatışmazlığının terminal mərhələsi;
– ürək transplantasiyasından sonrakı vəziyyət (digər orqan transplantasiyalarında əlillik dərəcəsi transplantın funksional vəziyyətindən asılı olaraq təyin edilir)
-inkurabel onkoloji xəstəliklər;
-ətrafların hərəkət funksiyasının və hərəkət koordinasiyasının kəskin təzahürlü pozulması;
-hər iki gözün tam və ya əməli korluğu (yaxşı görən gözdə görmə itiliyinin korreksiya ilə 0.04 və ondan az olması və ya görmə sahəsinin 10 dərəcəyədək konsentrik daralması)
-iki ətrafın güdülü;
-birinci barmaq da daxil olmaqla, hər iki əlin üç və ya birinci barmaqsız dörd barmağının olmaması, həmin barmaqların kəskin kontrakturası və ya daha yuxarıdan amputasiya nəticəsində əllərin güdülü;
-hər iki bud-çanaq oynaqlarının ankilozu;
-etiologiyasından asılı olmayaraq, dərin və ağır dərəcəli kəmağıllılıq, həmçinin anadangəlmə idiotiya, yaxud kəskin nəzərəçarpan inbesillik;
-davranış pozulmaqla uzunmüddətli (iki ildən çox) təzahür edən psixotik hallar;
-şizofreniya xəstəliyi nəticəsində baş verən psixi qüsur halı;
– İİV-infeksiyasının IV(QİÇS) mərhələsi, terminal vəziyyət.

Vətən müharibəsində bir ayağını itirmiş qazi Vasif Nəbiyev ona əlillik dərəcəsinin düzgün təyin edilməməsindən narazıdır.

İkinci dərəcə əlillik – xəstəlik, travma və ya anadangəlmə qüsurlar nəticəsində orqanizmin həyat fəaliyyətinin (təhsilalma, ünsiyyət, uyğunlaşma, öz davranışına nəzarətetmə, hərəkətetmə, özünə xidmətetmə, əmək fəaliyyəti) elə kəskin məhdudlaşması və ya əmək fəaliyyətinin mümkün olmaması hallarında təyin edilir ki, həmin xəstənin kənar şəxsin yardım və ya qulluğuna ehtiyacı olmasın. İkinci dərəcə əlillik aşağıdakı hallarda təyin edilir:

-ürək qüsurları və ya miokardda baş vermiş dərin dəyişikliklər nəticəsində qan dövranının davamlı olaraq ikinci dərəcə çatışmazlığı;
-ağır formalı bədxassəli qan xəstəlikləri;
-ağciyərlərin xroniki, proqressiv gedişli fibrokavernoz vərəmi, ikinci dərəcə tənəffüs çatışmazlığı ilə;
-ildə azı dörd dəfə kəskinləşmə və ikinci dərəcə tənəffüs çatışmazlığı ilə müşayiət olunan tənəffüs sistemi orqanlarının xroniki xəstəlikləri;
-ümumi qidalanmanın kəskin nəzərəçarpan dərəcədə zəifləməsi ilə müşahidə olunan, həzm sisteminin tez-tez residiv verən (ildə azı 4 dəfə) ağır xroniki xəstəlikləri (ümumi qidalanmanın zəifləməsi əsasən boy-çəki əmsalına və qan azlığının səviyyəsinə görə müəyyən edilir, həzm traktının müxtəlif səviyyələrində bu göstəricilər müxtəlif cür dəyişdiyindən ümumi qidalanmanın zəifləmə dərəcəsini nozoloji vahiddən asılı olaraq ekspert təyin edir)
-ikinci və üçüncü dərəcə böyrək çatışmazlığı və ildə azı dörd dəfə kəskinləşmə ilə müşayiət olunan xroniki böyrək xəstəlikləri;
-endokrin xəstəliklər nəticəsində hədəf orqanlarda funksiya pozuntularına səbəb olan patoloji dəyişikliklər;
-etiologiyasından asılı olmayaraq, aşağı ətrafların parezi, çanaq orqanlarının funksiyalarının pozulması;
-qabarıq yaddaş zəifliyi, idrakın enməsi, emosional labillik, vestibülyar pozuntular, görmə pozuntuları və ya piramid çatışmazlıq əlamətləri, kəskin nəzərəçarpan vegetativ və hərəki-koordinator funksiyanın pozuntuları ilə müşayiət olunan baş beynin və sinir sisteminin müxtəlif mənşəli xəstəlikləri;
-hər iki gözdə görmə itiliyinin korreksiya ilə 0,08 və ondan az olması və ya görmə sahəsinin 20 dərəcəyədək konsentrik daralması;
-epilepsiya, tez- tez təkrarlanan (ayda azı 4 dəfə) tutmalarla və ya şəxsiyyətin nəzərəçarpan dərəcədə dəyişilməsi ilə;
-hər iki aşağı ətraf damarlarının xroniki xəstəlikləri, II – III dərəcəli arterial və ya venoz çatışmazlığı ilə;
– İİV-infeksiyasının III və IV (QİÇS) mərhələləri;
-lokalizasiyasından asılı olmayaraq, III – IV mərhələ bədxassəli şişlər;
-xoralanma ilə müşayiət olunan xroniki yayılmış dəri xəstəlikləri.

Digər Vətən müharibəsi qazisi Murad Həsənova da əllik dərəcəsinin düzgün təyin edilməməsi ilə bağlı məlumatlar var.

Üçüncü dərəcə əlillik – xəstəlik, travma və ya anadangəlmə qüsurlar nəticəsində orqanizmin həyat fəaliyyətinin (ünsiyyət, sosial uyğunlaşma, hərəkət, əmək fəaliyyəti) məhdudlaşması hallarında təyin edilir. Üçüncü dərəcə əlillik aşağıdakı hallarda təyin edilir:

-ətraflardan birinin yalançı oynağı;
– dirsək oynağının funksional yararsız vəziyyətdə (60 dərəcədən az və ya 150 dərəcədən çox) olması, yaxud saidin tam supinasiya və ya pronasiya halında qalması, ankilozu və ya kəskin kontrakturası (hərəkətin həcminin 10 dərəcədən artıq olmaması)
-əlin və ya pəncənin iflici, bir ətrafın nəzərəçarpan parezi;
-epilepsiya seyrək tutmalarla (ayda iki dəfədən az olmamaqla)
-astenik tipli qüsur və ya qeyri-sabit remissiya halında olan şizofreniya;
-ağır formalı bədxassəli qan xəstəlikləri, remissiya mərhələsində;
– II mərhələ bədxassəli şişlər;
– İİV-infeksiyasının I-II mərhələləri;
-uzun müddət dekompensasiya (altı aydan çox) vəziyyətində olan şəxsiyyət pozuntuları və psixopatiyalar.

Tibbi göstəriş olan aşağıdakı xüsusi hallarda ikinci dərəcə əlillik müddətsiz təyin edilir:

-ürək ritminin süni tənzimləyicisi qoyulduğu hallarda ürək qüsurları və ya miokardda baş vermiş dərin dəyişikliklər nəticəsində qan dövranının davamlı olaraq ikinci dərəcə çatışmazlığı;
-nefrektomiya nəticəsində və ya anadangəlmə bir böyrəyin olmaması: ikinci dərəcəli xroniki böyrək çatışmazlığı ilə;
-şizofreniya, paranoidpsixotik halı (remissiya baş verməyən hal)
-emosional-iradi pozuntular və psixopatabənzər davranışla müşayiət olunan imbesillik və ya debillik İQ=35-50 arası, o cümlədən orta dərəcəli kəmağıllıq;
-dağınıq skleroz;
– bir budun güdülü;
-bir əlin olmaması;
-beyin maddəsində və ya miokardda yad cismin olması;
-tez-tez müşahidə olunan daxili qanaxma hemoartrozla müşayiət olunan hemofiliya;
-heteroziqot B talassemiya və davamlı anemiya ilə müşayiət olunan homoziqot talassemiya.

Tibbi göstəriş olan aşağıdakı xüsusi hallarda üçüncü dərəcə əlillik müddətsiz təyin edilir:

-bir əldə üç barmağın olmaması, onların funksional yararsız vəziyyətdə ankilozu və ya kəskin kontrakturası;
-birinci və ikinci barmaqların müvafiq daraq sümükləri ilə birgə olmaması, hər iki əldə baş barmaqların və ya digər iki barmağın olmaması;
-bir əldə 1 barmaq istisna olmaqla dörd barmağın və ya onların funksional yararsız vəziyyətdə ankilozu və ya kəskin kontrakturası;
-baldırın güdülü, pəncənin Piroqov üzrə və ya Şopar oynağından amputasiyası, hər iki pəncənin Şarp üzrə (daraq sümüklərinin başı səviyyəsindən)
-topuq oynağının ankilozu və ya kəskin kontrakturası nəticəsində pəncənin qüsurlu vəziyyəti, aşağı ətraf funksiyasının pozulması ilə;
-hər iki topuğun ankilozu və ya kəskin kontrakturası;
-bud-çanaq oynağının funksional yararsız vəziyyətdə ankilozu və ya kəskin kontrakturası;
-hər iki bud-çanaq oynağının anadangəlmə və ya qazanılmış çıxığı;
-bir bud-çanaq oynağının anadangəlmə və ya qazanılmış çıxığı, aşağı ətraf funksiyasının nəzərəçarpan dərəcədə pozuntusu;
-bir aşağı ətrafın 7 sm qısa olması;
-diz və ya bud-çanaq oynaqlarının endoprotezi;
-üçüncü-dördüncü dərəcə kifoskolioz, kəskin funksiya pozuntusu;
– əlin və ya pəncənin iflici;
-bir gözün olmaması və ya əməli korluğu (görmə itiliyinin korreksiya ilə 0,04 və ondanaz olması, yaxud görmə sahəsinin 10 dərəcəyədək konsentrik daralması)
– çənənin və ya sərt damağın çeynəməni protez təmin etməyən qüsurları;
-hipofizarnanizm, osteoxondropatiya, osteoxondrodist-rofiya, boyun inkişafdan kəskin qalması ilə (cırtdanboyluluq)
-hemolitikkrizlərlə müşayiət olunan (ildə dörd dəfədən az olmamaqla) qan xəstəlikləri;
-subklinik əlamətlərlə gedən hemofiliya;
-subklinik əlamətlərlə gedən talassemiya minor;
-anadangəlmə lal-karlıq və yahər iki qulağın karlığı,3-4-cü dərəcə ağır eşitmə;
-kəllə sümüyünün geniş ( 3x1sm-dən artıq ) qüsuru;
-nefrektomiya nəticəsində və ya anadangəlmə bir böyrəyin olmaması, birinci dərəcəli xroniki böyrək çatışmazlığı ilə;
-bir ağciyərin olmaması;
-gözəçarpan davranış pozuntuları olan debillik (İQ=50-70 arası) və ya yüngül dərəcəli kəmağıllıq (demensiya)
-etiologiyasından asılı olmayaraq, şəxsiyyətin dəyişilməsi və ya dərketmə qabiliyyətinin azalması.

Əlilliyin və sağlamlıq imkanlarının məhdudluğunun müəyyən olunması müddətləri

Birinci dərəcə əlillik və tibbi göstərişolan xüsusi hallarda ikinci və üçüncü dərəcə əlillik müddətsiz müəyyən edilir.

İkinci və üçüncü dərəcə əlillik 5 (beş) il müddətinə müəyyən edilir.İkinci dərəcə əlillik fasiləsiz olaraq 10 (on) il, üçüncü dərəcə əlillik fasiləsiz olaraq 15 (on beş) il təyin olunduğu halda əlillik müddətsiz müəyyən edilir.

Əlillik dərəcəsindən asılı olmayaraq Azərbaycan Respublikasının “Əmək pensiyaları haqqında” və “Sosial müavinətlər haqqında” qanunları ilə müəyyən edilmiş yaşa görə əmək pensiyası və yaxud sosial müavinət almaq hüququ verən yaş həddinə çatan şəxslərə əlillik müddət göstərilmədən təyin edilir.

Müharibə ilə bağlı 3-cü qrup əlillərə 300 manat Prezident təqaüdü, 110 manat əlillik müavinəti verilir. Əgər şəxs pensiyaya çıxırsa, burada əmək haqqına əsasən məbləğ təyin edilir. Minimum pensiya məbləği 200 manat təyin edilir.

Bütün bunları nəzərə alaraq, təyin olunan əlillik dərəcələrinin tam qanuna uyğun qaydada aparıldığını deyə bilərik. Cəmiyyət isə deyir ki, Nazirlər Kabineti həmin qanunlar üzərində yenidən işləməlidir. Hesab edirlər ki, vətəndaş, xüsusilə də Vətən müharibəsi iştirakçısı bir gözünü, yaxud ayağını, fərqi yoxdur hansı hissəyə qədər itiribsə, 1-ci qrup əllik dərəcəsi almalıdır.

Bənzər Yazılar